Gepost door: Michaël Laurent | 21 mei 2009

Macroliden als immunomodulatoren in de pneumologie

Praktijkvoorbeeld

Enkele weken geleden belde een huisarts mij met de vraag om uitleg bij een patiënt die gezien was op de raadpleging pneumologie. Bij een astmapatiënt was na een sputuminductie met opvallend veel neutrofielen, gestart met azithromycine 250 mg 3x/week gedurende 6 maanden. De huisarts was hier -begrijpelijkerwijs- niet mee vertrouwd.

Erythromycine is het stammolecule van de klasse van de macroliden. De lactonering is het cyclisch ester in de linker bovenhoek.

Erythromycine is het stammolecule van de klasse van de macroliden. De lactonering is het cyclisch ester in de linker bovenhoek.

Bespreking

Giamarellos-Bourboulis EJ. Macrolides beyond the conventional antimicrobials: a class of potent immunomodulators. Int J Antimicrob Agents. 2008 Jan;31(1):12-20.

Macroliden hebben naast hun antibiotische werking ook een immunomodulerend effect, vooral op neutrofilaire ontstekingen. De dosis en frequentie van inname is voor de twee doeleinden totaal verschillend. Het spectrum van de macroliden omvat grampositieve kokken (doch gezien de frequente resistentie is dit geen eerste keuze; dit heeft geleid tot een nieuwe generatie macroliden zoals telithromycine en roxithromycine) en atypische kiemen (waarvoor het in de praktijk misschien wel veel te vaak gebruikt wordt, b.v.b. als empirische therapie voor een vermeende Mycoplasma bij langdurig hoesten).

Dit effect werd ontdekt nadat een spectaculair effect van erythromycine werd gezien bij patiënten met diffuse panbronchiolitis, een aandoening die in Oost-Azië voorkomt. Deze vorm van chronische bronchitis was vroeger meestal fataal en kreeg plots een gunstige prognose.

Macroliden hebben een remmend effect op overdreven immuunreacties en gunstige effecten op luchtwegepitheelcellen (o.a. verminderde mucussecretie). Zo heeft men bvb. gezien in RCT’s dat bij patiënten met een ernstige pneumonie op intensieve zorgen, clarithromycine het risico op mortaliteit kan verminderen, ook al vertonen de oorzakelijke kiemen antibiotische resistentie (b.v.b. Clin Infect Dis 2008, Clin Infect Dis 2003, Eur J Clin Microbiol Infect Dis 2005).

Een andere mogelijkheid is hun gunstig effect op Pseudomonas aeruginosa. Deze kiem is een frequente kolonisator bij chronische longaandoeningen, vaak met vorming van biofilms waarin de bacteriën met elkaar communiceren via kleine moleculen zoals lactonen. Via hun lactone-ring inhiberen macroliden mogelijks dit proces van “quorum sensing”.

Azithromycine heeft een bewezen effect bij patiënten met mucoviscidose (bij wie zowel chronische inflammatie als P. aeruginosa een belangrijke rol spelen). Er zijn slechts weinig gerandomizeerde studies beschikbaar bij andere aandoeningen, b.v.b bij patiënten met COPD en frequente exacerbaties (Am J Resp Care Crit Care Med 2008), astma-exacerbaties (NEJM 2006) of bij bronchiolitis obliterans na longtransplantatie (Verleden G et al, Am J Resp Care Crit Care Med 2006). Gezien clarithromycine de venen erg kan irriteren, is het wel belangrijk deze therapie indien mogelijk peroraal toe te dienen.

Besluit

Voorlopig blijft immunomodulerende therapie met macroliden een experimentele therapie; enkel bij patiënten met mucoviscidose is er een duidelijk aangetoond effect.

In casussen zoals deze beschreven bij de astmapatiënt, is het belangrijk dat de huisarts nogmaals aan de patiënt kan uitleggen dat dit effect van macroliden niets met hun antibiotische werking te maken heeft. Al te vaak stoppen patiënten immers de therapie na een korte tijd nadat ze de bijsluiter hebben gelezen. Ook is de kans groot dat de huisarts gevraagd wordt om voorschriften, aangezien de verpakkingen meestal niet aangepast zijn aan chronische therapie (en de patiënt dus snel door zijn voorraad zal zitten).

Advertenties

Responses

  1. […] is een macrolide-antibioticum met anti-inflammatoire werking (zie voor achtergrondsartikel: Macroliden als immunomodulatoren in de pneumologie, JournalClub 2009). Macroliden hebben een bewezen effect bij diffuse panbronchiolitis, […]


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers liken dit: