Gepost door: Michaël Laurent | 4 september 2009

Laaggeletterdheid en beperkte gezondheidsvaardigheden: stand van zaken

Twickler TB et al. Laaggeletterdheid en beperkte gezondheidsvaardigheden vragen om een antwoord in de zorg. Ned Tijdschr Geneeskd. 6 augustus 2009;153:A250.

Minuscule_caroline_det_2“Gezondheidsvaardigheden” is een vertaling van het Engelse “health literacy” (letterlijk: gezondheids-geletterdheid). Het duidt op de cognitieve en sociale vaardigheden die een patiënt nodig heeft om gezondheidszorg te ontvangen, b.v. om brochures, ontslagdocumenten, afspraken of bijsluiters te lezen.

De vaardigheden omvatten meer dan enkel het vermogen om de informatie te begrijpen die de patiënt krijgt; het omvat ook de capaciteit om gezondheidsinformatie te verzamelen en kritisch te analyseren. Deze mensen hebben het moeilijker om hun arts te begrijpen en hun weg te vinden in de gezondheidszorg, met verhoogde morbiditeit en zelfs mortaliteit tot gevolg.

In België schat de Koning Boudewijnstichting dat 10% van de bevolking met leesmoeilijkheden kampt; de groep met beperkte gezondheidsvaardigheden is nog groter. Bovendien kunnen mensen in bepaalde situaties nog minder goed omgaan met informatie, b.v. als ze erg ziek zijn of net slecht nieuws hebben gehoord.

Gevolgen voor de gezondheid

Laaggeletterdheid heeft negatieve gevolgen voor de gezondheid, b.v. door lagere therapietrouw. In een prospectieve studie bij 3000 ouderen was ongeletterdheid b.v. onafhankelijk geassocieerd met een 1.5 keer hogere sterftekans (Arch Intern Med 2007).

In Nederlands onderzoek hadden laaggeletterden meer chronische aandoeningen en gebruikten ze meer gezondheidszorg. Laaggeletterde diabetespatiënten hebben een hoger HbA1c en meer retinopathie. Er is ook een slechtere glycemiecontroleren bij diabeten die minder rekenvaardigheden hebben. De kosten voor de Nederlandse gezondheidszorg worden geschat op €61 miljoen.

Maar beperkte gezondheidsvaardigheden hebben bredere gevolgen; de patiënt is minder in staat zijn gezondheidsproblemen in eigen handen te nemen (minder zelfzorg).

Screenen naar lage gezondheidsvaardigheden

In de literatuur worden verschillende meetinstrumenten voor gezondheidsvaardigheden beschreven, doch deze zijn enkel gevalideerd in het Engels en het Spaans. De meeste ervan zijn lang en enkel nuttig voor wetenschappelijk onderzoek. In bepaalde studies zocht men naar simpele vragen die nuttig waren om te screenen naar lage gezondheidsvaardigheden in de praktijk, zoals:

  • Hoe vaak helpt iemand u bij het lezen van informatiemateriaal van het ziekenhuis?
  • Hoe zeker bent u van uzelf als u zelf medische formulieren invult?
  • Hoe vaak heeft u problemen met het begrijpen van uw medische situatie doordat u moeite heeft met de schriftelijke informatie?

Omgaan met patiënten met beperkte gezondheidsvaardigheden

Volgens de patiëntenwet zijn artsen verplicht de patiënt informatie te bieden aangepast aan zijn begripsvermogen. “Informed consent” is alleen mogelijk als men informatie op maat biedt.

Artsen dienen zich bewust te zijn van het probleem en hun communicatie hieraan aan te passen, zowel de mondelinge als de schriftelijke informatie. Tips voor een goede communicatie in deze situatie zijn:

  • Langzaam praten en voldoende tijd maken voor het gesprek
  • Medische terminologie vermijden
  • Hoeveelheid informatie titreren
  • Evt. ondersteunen met visuele of andere hulpmiddelen, b.v. tekening maken
  • De patiënt vragen om de informatie te herhalen of samen te vatten, om te controleren of hij/zij het wel begrepen heeft.

Add to FacebookAdd to DiggAdd to Del.icio.usAdd to StumbleuponAdd to RedditAdd to BlinklistAdd to TwitterAdd to TechnoratiAdd to FurlAdd to Newsvine

Advertenties

Responses

  1. Ik denk dat een vertrouwensrelatie opbouwen hier het belangrijkste is.Het is een patiëntengroep met meer vooroordelen, meer argwaan, meer irrationele ideeën. Die krijg je zeker niet alleen weg door een klare uitleg. Een relatie van vertrouwen en steun is ook belangrijk.


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers liken dit: