Gepost door: Michaël Laurent | 4 november 2010

Nieuwe criteria voor Alzheimer: een verklarende woordenlijst

Dubois B et al. Revising the definition of Alzheimer’s disease: A new lexicon. Lancet Neurol 2010 Nov; 9:1118.

In 2007 publiceerde Dubois et al. nieuwe criteria voor ziekte van Alzheimer gebaseerd op geavanceerde beeldvorming of analyse van eiwitten in het cerebrospinaal vocht. Hiermee wilde deze internationale ad hoc werkgroep de NINDS-criteria van 1984 updaten. Dezelfde groep publiceert nu een bijpassend lexicon waarin termen zoals Alzheimer dementie, typische en atypische Alzheimer, prodromale Alzheimer, presymptomatische Alzheimer etc. worden gedefinieerd. Het doel van deze experten is het hiaat tussen onderzoekers en clinici te verkleinen, maar skeptici wijzen er op dat de geavanceerde testen uit deze criteria in de praktijk nog niet beschikbaar zijn.

ACHTERGROND

Klassiek werd ziekte van Alzheimer gedefinieerd als een clinicopathologische entiteit van typische symptomen samen met een neuropathologisch bewijs post-mortem (aangezien hersenbiopsies voor het overlijden zeer zelden gebruikt worden). Gezien de klinische presentatie alleen echter onbetrouwbaar was, werd in 1984 voorgesteld om clinici enkel te laten spreken over “vermoedelijke Alzheimer dementie” tot er post-mortem een pathologisch bewijs was geleverd. Anderzijds is het zo dat de pathologie van Alzheimer en andere vormen van dementie (b.v. vasculair) niet zo eenduidig te onderscheiden valt, en dat neuropathologische afwijkingen aanwezig kunnen zijn zonder klinische symptomen.

OPKOMST VAN IN VIVO MERKERS

In 2007 werd voorgesteld om ziekte van Alzheimer te definiëren als een combinatie van symptomen en in vivo merkers van Alzheimer pathologie, zoals bepaalde eiwitten in het cerebrospinaal vocht of typische afwijkingen op nieuwe beeldvormingstechnieken. Deze afwijkingen kunnen worden onderverdeeld als pathofysiologische of topografische merkers (zie tabel 1).

   Tabel 1. Pathofysiologische merker Topografische merker
Cerebrospinaal vocht    
  Amyloid β42 Ja Nee
  Tau, fosfo-tau Ja Nee
PET    
  Amyloid tracer (o.a. PiB) Ja Nee
  FDG-PET Nee Ja
Structurele MRI    
  Mediale temporale atrofie Nee Ja

_

EEN NIEUW LEXICON

Alzheimer wordt klinisch gekarakteriseerd door typische geheugenstoornissen met progressief optreden van bijkomende cognitieve, gedragsmatige en neuropsychiatrische veranderingen die een invloed hebben op het dagdagelijks functioneren. Bij Alzheimer gaat het typisch om semantisch geheugenverlies waarbij bepaalde items niet kunnen worden herinnerd ondanks een effectieve registratie en waarbij het geven van hints niet helpt. Daarnaast zijn er ook atypische presentaties zonder geheugenverlies waarbij andere cognitieve uitval op de voorgrond staat (zgn. niet-amnestische focale corticale syndromen) met enkel afasie of frontale stoornissen. Volgens de werkgroep kan gesproken worden van atypische ziekte van Alzheimer wanneer er een atypische kliniek aanwezig is en er in vivo merkers van Alzheimerpathologie kunnen worden aangetoond. Moesten deze merkers couranter gebruikt worden zou men deze atypische vormen ook beter kunnen herkennen en onderscheiden, volgens de experten van de werkgroep.

Volgens de nieuwe definities is het nuttig om het onderscheid te maken tussen Alzheimer dementie en het predementieel stadium van Alzheimer, zgn. prodromale Alzheimer. Men kan pas spreken van dementie wanneer er cognitieve dysfunctie is plus uitval op één ander domein, met een verstoring van het dagelijks functioneren; wanneer er symptomen zijn zonder invloed op het dagelijks functioneren, is de ziekte prodromaal. Patiënten met geheugenstoornissen (klinisch typisch of atypisch voor Alzheimer) waarbij niet kan gesproken worden van dementie en waarbij er geen merkers van Alzheimer werden aangetoond, hebben mild cognitive impairment.

Daarnaast wordt de term preklinische Alzheimer geïntroduceerd. Dit wordt nogmaals onderverdeeld in twee categorieën: asymptomatische risicopatiënten (die b.v. afwijkingen hebben op beeldvorming of een eiwitpatroon van Alzheimer in hun cerebrospinaal vocht) en presymptomatisch stadium (wanneer men zeker is dat de patiënt symptomatisch zal worden, nl. in de zeldzame gevallen met een autosomaal dominante genafwijking met 100% penetrantie).

We kunnen dit samenvatten in tabel 2:

   Tabel 2. In vivo Alzheimer merkers  
    Aanwezig Afwezig of niet getest
Geen symptomen Asymptomatische risicopatiënt Normaal
Geheugenstoornissen Prodromale Alzheimer Mild cognitive impairment
  Typisch Typische Alzheimer Mild cognitive impairment
  Atypische kliniek Atypische Alzheimer Mild cognitive impairment
Dementie Alzheimer dementie Dementie

Gemengde (mixed) ziekte van Alzheimer is een term die wordt voorgesteld voor patiënten die voldoen aan zowel het klinisch als het biologisch criterium voor ziekte van Alzheimer, maar die daarnaast ook klinische en pathobiologische/radiologische evidentie vertonen voor andere aandoeningen zoals vasculaire dementie of Lewy body dementie.

Ten slotte kan gesproken worden van Alzheimer pathologie wanneer er zowel intraneuronale afwijkingen (neurofibrillaire tangles en seniele plaques) als extraneuronale afwijkingen (vasculaire amyloiddepositie, synapsverlies) aanwezig zijn in de cerebrale cortex. Deze term staat volledig los van enig klinisch gegeven, m.a.w. dit kan worden aangetroffen bij personen met of zonder symptomen.

KRITIEKEN OP DE NIEUWE CLASSIFICATIE

Deze internationale werkgroep van gerenommeerde onderzoekers probeert met nieuwe definities de clinici mee te sleuren met de wetenschappelijke vooruitgang wat betreft het gebruik van eiwitten in het cerebrospinaal vocht of geavanceerde neuro-beeldvorming. Anderzijds worden de meeste patiënten niet behandeld of gevolgd in die beperkte centra waar deze technieken nu al beschikbaar zijn of courant gebruikt kunnen worden. In de toekomst zullen deze diagnostische middelen zeker een grote rol spelen dus voorlopig zijn deze criteria om praktische redenen nog niet toepasbaar.

De werkgroep argumenteert ook dat er steeds meer zicht komt op gerichte therapie die inwerkt op de neurobiologie van Alzheimer waar nu toch al een hele tijd inzicht in bestaat. Jammer genoeg is ook dit voorlopig toekomstmuziek: men kan zich sterk afvragen of er niet meer nadelen verbonden zijn aan het definiëren van preklinische Alzheimer wanneer er geen preventieve therapie beschikbaar is, maar er wel impact kan zijn op persoonlijk gebied en op gebied van ziekteverzekering.

Advertenties

Responses

  1. […] de onderzoekswereld klinkt een steeds luidere oproep om de Dubois criteria te gebruiken, waarbij men op basis van eiwitten in het cerebrospinaal vocht en geavanceerde […]

  2. […] van ziekte van Alzheimer in vivo kunnen bevestigen met biomarkers of beeldvorming, zoals de nieuwe Dubois criteria […]


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers liken dit: